Geçmişi; bırakın insanlık tarihini, kişisel tarihlerde bile çok kısa bir zaman öncesine dayanan internetin yaygınlığı ve hızı üzerinde sörf yapan dijitalleşme, hayatımızı baştan aşağıya değiştirdi: akışını, alışkanlıklarımızı, ilişkilerimizi, beklentilerimizi ve daha birçok şeyi…

İntel kurucusu Gordon Moore ismine atfedilen Moore Yasasına göre bilgisayar, hızı 18 ayda ikiye katlayacak şekilde gelişir ve fiyatı da hızla ucuzlar, şeklindedir.

2010 yılında yasanın geçerliği ortadan kalkacak dense de günümüzde işlediği görülmektedir.

Bilgisayar hız ve kapasitelerinin akıl almaz bir ivmeyle artmasına paralel yazılımcılar da becerilerini geliştirerek, yazılımlarıyla buna ayak uyduruyorlar.

Yazılımların ‘yapay zeka’ seviyesine gelmesiyle, ‘nesnelerin interneti’ daha yaygınlaştı ve nesnelerin birbirleriyle haberleşmesi daha da hızlandı; bir yandan internette kullanılan cihazlar, çeşitleri ve kapasiteleri artarken diğer yandan gelişmenin zirvesinde olan bilgisayarlar ve ona yüklenmiş yazılımlar kendi kendine öğrenme yeteneklerini hızla arttırdılar.

İnternet siteleri, elektronik postalar, çok çeşitli uygulamalarıyla akıllı telefonlar, pıtrak gibi biten ve pandemiden sonra ivmesi artarak çoğalan ve yaygınlaşan sosyal medya uygulamaları; hayatın;  resmi, özel, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel tüm alanlarını dijital ortamın üzerinde yükseltmeye başladı.

Çok şey kolaylaştı…

İnsanlar kolaylaşan çok şeye de çok kolay alıştı…

Alıştı da her adımda süreçlerin insansızlaşmasına tanık olmaya başladı.

Çevrimiçi becerisini yeterince geliştiremeyenler hayatın dışına doğru itilir oldu. Öyle ki çevrim içi olmak, hayatın içinde olmakla özdeşleşti.

Banka işlemlerinin birçoğu mobil uygulamalarda, ATM’lerde gerçekleştiriliyor. Yeterli beceriniz yoksa ya da sürecin bir yerinde takıldıysanız o an soracak kimseniz yok etrafınızda.

Alışverişlerde otomatik ödeme kasaları yaygınlaşıyor, bunu öğrenemeyeneler yakın zamanda alışveriş de yapamayacaklar.

Devletle olan ilişkilerde bile yurttaşlar her geçen gün bir memur yerine bir uygulamayla sorununu çözmek zorunda bırakılıyor.

Artık adres sormak, yol tarif etmek kalmadı, o kadar ki adres tarif etmeye kalkıldığında, dinlemek yerine, uğraşma bir konum at, deniliyor. Cep telefonlarındaki navigasyon uygulamaları burada da insanı devre dışı bıraktı.

Eğitimde de uygulamalar, nesnelerin interneti, dijitalleşmenin yarattığı imkanlar hele de yapay zeka yüz yüze olma gereksinimini ortadan kaldırmakta ve bu alanı da insansızlaşmaktadır.

Yaklaşık iki milyon sene geçmişe sahip olan insan, birçok toplu yok oluştan kurtulduysa ve bugüne gelebildiyse; bu bağ kurma, başka bir insanla işbirliği yapabilme, hikayeler yaratabilme ve bunların etrafında sosyalleşip, organize olabilme yetenekleri sayesindedir.

Kapitalist üretim tarzının ve üretim ilişkilerinin güçlendirdiği ve yaygınlaştırdığı bireycileşme, üretime ve kendine yabancılaşma, yalnızlaşma, neoliberal düzende daha da derinleşirken, dijitalleşmenin yarattığı insansızlaşma da dipsizliğe mahkum olmaktadır.

Gündelik hayatını bağ kurma gereksinimi olmadan yürütebilen insanın, bağ kurma, sosyalleşme, dayanışma ve organize olabilme yeteneklerinin aşındığını; insanı insana bağlayan bağların zayıflamasıyla toplumsal bütünlüğün de gevşediğini söyleyebiliriz.

Yalnızlaşan insan, sevinci unutur; sevinç başkasıyla paylaşınca ortaya çıkan bir şey çünkü. Sevinci tadamayan insan mutsuzlaşır. Mutsuzluk öfkeye davetiye çıkarır ve öfke de şiddete…

Kendine ve başkasına güven insanı terk eder, bu da mutsuzluğu derinleştirir, insanın yaşama sevincini eritir, sevgiye yol verir.

İnsansızlaşma, önce hayatı kolaylaştırır, sonra insan ve tüm canlıların hayatını söndürür.

İnsan insanın acısını alır…

Dayanışma insanı ve onlarla birlikte yaşayan tüm canlıları yaşatır.

Umudum, bunun farkında olan insanların hep var olacak olmasındadır…

Nedim İnce

Altınoluk / 09. 09. 2026